Τρίτη, 26 Οκτωβρίου 2021 10:33

Γιατί οι καλλιτέχνες χρειάζονται μέντορες

 mentor

Της Anabella Lenzu*

 

Τι σημαίνει η λέξη μέντορας στη δυτική κουλτούρα μας;

1) Έμπιστος σύμβουλος ή οδηγός. Ένας μέντορας που, επειδή είναι αποστασιοποιημένος και αδιάφορος, μπορεί να μας κρατήσει έναν καθρέφτη.

2) Δάσκαλος, προπονητής. Διδάσκει ή να καθοδηγεί συνήθως μεμονωμένα σε ένα ειδικό αντικείμενο ή για συγκεκριμένο σκοπό.

Χρησιμοποιούμε τη λέξη «μέντορας» για όποιον ασκεί θετική, καθοδηγητική επιρροή στη ζωή ενός άλλου ατόμου. Δεν μπορεί κάθε δάσκαλος χορού να είναι, ή δεν θέλει να είναι μέντορας, γιατί είναι μια αμοιβαία απόφαση απόλυτης γενναιοδωρίας μεταξύ του μέντορα και του καθοδηγούμενου. Το να βρεις τον κατάλληλο μέντορα είναι σαν να βρίσκεις τον κατάλληλο συνεργάτη. Είναι περίπλοκο!

Το να είσαι μέντορας σημαίνει ουσιαστικά να είσαι πρότυπο σε όλες τις πτυχές: επαγγελματικά, καλλιτεχνικά και ηθικά, κάτι που συνεπάγεται υπευθυνότητα και βαθιά φροντίδα.  Το να είσαι μέντορας δεν είναι απλώς πηγή έμπνευσης, ή πολύ λιγότερο μια απλή αναφορά ιδιότητας σε ένα βιογραφικό. Πρόκειται για τη δέσμευση για βαθύ διάλογο, μερικές φορές έντονο και δύσκολο. Καθώς κατασκευάζεται ένα κτίριο, το περιβάλλουν σκαλωσιές. Οι αμφιβολίες καταρρέουν και πέφτουν, ενώ οι πεποιθήσεις υποστηρίζονται και ενισχύονται.

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ διδασκαλίας και καθοδήγησης;

1. Η διδασκαλία αφορά τη γνώση. Ο ρόλος του δασκάλου είναι να μοιράζεται τις γνώσεις του μέσω διδασκαλίας και επεξήγησης. Με την παραδοσιακή έννοια, η διδασκαλία περιλαμβάνει ένα λεπτομερές σχέδιο μαθήματος και μεθόδους αξιολόγησης.

2. Η καθοδήγηση έχει να κάνει με την εμπειρία. Η καθοδήγηση, από την άλλη πλευρά, είναι πιο άτυπη και σχεσιακή. Ένας μέντορας ενεργεί ως σύμβουλος, μοιράζοντας τη γνώση με βάση τη βιωμένη εμπειρία του. Υπάρχει περισσότερη κοινή χρήση μεταξύ των δύο καθώς οι μέντορες προσπαθούν να βοηθήσουν τους καθοδηγούμενούς τους να γίνουν συνομήλικοι.

Γιατί χρειαζόμαστε μέντορες στην καλλιτεχνική μας ζωή;

Ένας νεαρός καλλιτέχνης μερικές φορές χάνεται και αποπροσανατολίζεται. Δεν είναι ασυνήθιστο να κινείται κάποιος ανάμεσα στο αίσθημα της απόλυτης ανασφάλειας και της ανίκητης αυτοπεποίθησης. Η ανάπτυξη στη ζωή ενός καλλιτέχνη είναι δύσκολη, αλλά πολύ ανταποδοτική! Οι μέντορες βοηθούν στην πλοήγηση του φόβου του ατόμου για αποτυχία, εξαλείφουν τους περισπασμούς και συχνά βοηθούν στην ενίσχυση ενός πιθανού ανεπαρκούς συστήματος υποστήριξης (συναισθηματικό, οικονομικό ή ψυχολογικό). Οι μέντορες είναι σαν φάροι που επαναπροσανατολίζουν, βοηθώντας σας να βρείτε την εσωτερική σας δύναμη.

Πολλύ συχνά κατα΄την διαδικασία της διδασκαλίας, (ειδικά στην ιστορία του χορού) διαπιστώνουμε ότι πολλοί καλλιτέχνες δεν γνωρίζουν σημαντικούς και σημαντικούς χορευτές, δασκάλους ή χορογράφους που προηγήθηκαν και δεν έχουν καμία περιέργεια να μάθουν. Αυτό οδηγεί σε ένα είδος αλαζονικής άγνοιας, νομίζοντας ότι δημιουργούν κάτι νέο όταν επαναλαμβάνουν κάτι που συνέβη τη δεκαετία του '60. Δεν μπορούμε να ξέρουμε τα πάντα, αλλά είναι σπατάλη ενέργειας να επαναλαμβάνουμε μια παλιά ιδέα που είναι ήδη μέρος της κοινής κληρονομιάς του χορού. Η εκπαίδευση χορού έχει να κάνει με το να τιμάμε το παρελθόν, να γιορτάζουμε τη διαφορετικότητα, ενώ παράλληλα κάνουμε έρευνα για να προχωρήσουμε μπροστά και να ξεπεράσουμε τα όρια του τομέα μας.

Νιώθουμε ότι χρειάζεται κανείς να βρίσκεται σε διάλογο με τους καλλιτεχνικούς προγόνους του για να προχωρήσει, να αναπτυχθεί ως καλλιτέχνης και ως άνθρωπος. Το παλιό ρητό είναι αλήθεια: πρέπει να ξέρεις πού έχεις πάει για να ξέρεις πού πηγαίνεις. Οι μέντορες σάς βοηθούν σε αυτό το ταξίδι. Μερικές φορές χρειάζεται να επαναστατήσετε ενάντια στους προγόνους σας και να διαφωνήσετε με τους μέντοράς σας, και αυτό είναι επίσης μέρος της ανάπτυξης για κάποιους!

Οι περισσότεροι από τους μέντοράς μου ήταν διεθνείς εικαστικοί καλλιτέχνες, συγγραφείς, αρχιτέκτονες, σκηνοθέτες θεάτρου και χορογράφοι. Γιατί; Ως περίεργος καλλιτέχνης, έπρεπε να μάθω τι συνέβη στα παρασκήνια σε διαφορετικά είδη. Πώς μπορώ να «τα καταφέρω» ως καλλιτέχνης σε έναν κόσμο όπου η γνώση ήταν τόσο σπάνια; Έπρεπε να καταλάβω τον καλλιτέχνη και το άτομο πίσω από κάθε μέντορά μου, για να βρω ποιος ήμουν. Υπάρχει μια σημαντική διάκριση που πρέπει να γίνει ανάμεσα σε μέντορες και εμπνευσμένους καλλιτέχνες που δεν γνώρισα ποτέ προσωπικά. Η ενασχόληση με διαφορετικές μορφές τέχνης και κλάδους μου έδωσε μεγαλύτερη προοπτική να κατανοήσω τις δυνατότητες και τους περιορισμούς στο να κάνω τις δικές μου καλλιτεχνικές επιλογές.

Ο πρώτος μου μέντορας ήταν ο Αργεντινός γλύπτης Rafael Martin (1935-2018). Σπούδασα μαζί του γλυπτική από το 1995-1999 στην Bahia Blanca της Αργεντινής. Ο Guy Ariel Kruh, Γάλλος σημειολόγος και γραμματέας, ήταν ο δεύτερος μου μέντορας και σπούδασα μαζί του Σημειολογία του Θεάτρου. Για τη χορογραφία, ο πρώτος μου μέντορας ήταν ο Αμερικανός χορευτής και δάσκαλος Τζιμ Μέι. Μαζί του έμαθα να είμαι ακόμα πιο οξυδερκής με τις καλλιτεχνικές μου επιλογές στο χώρο του χορού. Όταν επέστρεψα στις ΗΠΑ το 2005, άρχισα να παρακολουθώ ξανά μαθήματα μαζί του (εκείνη την εποχή ήταν ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής του έργου Anna Sokolow Dance) και μετά από μόλις δύο μήνες τα παράτησα.

Δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί δεν ήρθα στο μάθημα. Δεν ήταν επειδή δεν μου άρεσε το μάθημα ή λόγω της τεχνικής. Απλώς ένιωθα ότι γινόταν πολύ ισχυρή επιρροή στο λεξιλόγιο της κίνησης μου, και κάθε φορά που ξεκινούσα τη δική μου χορογραφία, χρησιμοποιούσα τη χορογραφική προσέγγιση της Anna Sokolow. Χρειαζόταν να δημιουργήσω κάποια απόσταση, όχι προσωπικά αλλά καλλιτεχνικά. Χρειαζόμουν χώρο για να εξερευνήσω ποιος ήμουν.

Το 2007, ο Τζιμ με πήρε τηλέφωνο και μου ζήτησε να χορογραφήσω για το Anna Sokolow Theatre Ensemble και φυσικά είπα ναι, καθώς ήταν τεράστια τιμή. Ήταν συναρπαστικό να ξαναγνωρίσω τη φωνή μου με την τεχνική και την τέχνη του Τζιμ και της Άννας. Εκείνη την περίοδο ήμουν ήδη σε άλλο δρόμο, έβρισκα τον δικό μου δρόμο. Νιώθω ότι μερικές φορές οι μαθητές δεν μπορούν ποτέ να βρουν τη φωνή τους επειδή είναι πάντα υπό την επιρροή ενός συγκεκριμένου στυλ, δασκάλου ή ακαδημίας. Μερικοί χορευτές πρέπει να διατηρήσουν τις παραδόσεις τους γιατί ο σκοπός τους είναι να διατηρήσουν αυτή την παράδοση και να τη μεταδώσουν στην επόμενη γενιά.

Υπάρχουν όμως χορευτές και χορογράφοι που πρέπει να βρουν τη δική τους φωνή, και αυτός ήταν ο προσωπικός μου στόχος. Ήταν οδυνηρό γιατί αναγνώρισα ότι δεν ήμουν ο εαυτός μου, ήμουν απλώς οι άνθρωποι και οι χορογράφοι με τους οποίους εκπαιδεύτηκα.

Δεν πειράζει όταν κάνεις χορογραφίες και κάνεις αναφορές σε έναν πρόγονο του χορού. Ξέρεις ότι σου θυμίζει ορισμένα πράγματα και έχεις επίγνωση. Το πρόβλημα είναι όταν δεν γνωρίζετε αυτές τις επιρροές. Οπότε ένας διάλογος με τους προγόνους πρέπει να υπάρχει πάντα, αλλά μερικές φορές χρειάζεται να παλέψεις με τους κανόνες τους, ακόμα κι αν συμφωνείς 100%, για να βρεις τη δική σου φωνή, τη δική σου στάση. Και φυσικά μέρος αυτού που είσαι θα επηρεαστεί από τους προγόνους σου. Μπορεί να καταλήξετε να αναπτύξετε μια υπάρχουσα θεωρία πιο βαθιά ή να κάνετε το ακριβώς αντίθετο από αυτούς.

Όποια και αν είναι η περίπτωση, πρέπει να κάνετε διάλογο και να αναζητήσετε μέντορες. Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Οι μέντορες δεν θα έρθουν σε εσάς, εσείς ως καλλιτέχνης πρέπει να πλησιάσετε πιο κοντά σε αυτό που σας αρέσει. Πλησιάστε στη φωτιά. Επιτρέψτε σε αυτόν τον μέντορα να είναι μεταδοτικός και να σας μολύνει με τις γνώσεις που έχει να προσφέρει.

Ίσως θα είναι απλώς για ένα χρονικό διάστημα και μετά θα προχωρήσετε. Στα μαθήματά μου μερικές φορές λέω: «Μου αρέσει που έρχεσαι στην τάξη μου, αλλά δεν θέλω να μείνεις για πάντα στην τάξη μου. Πρέπει να προχωρήσεις». Είναι μέρος αυτής της γενναιοδωρίας και της ελευθερίας που δίνετε στους μαθητές σας. Το ίδιο συμβαίνει και με τα παιδιά σας. Θέλετε να είναι ανεξάρτητοι. Δεν θέλετε να εξαρτώνται από εσάς. Θέλεις να ανοίξουν τα φτερά τους. Θέλετε να βρουν τη δική τους καλλιτεχνική φωνή. Ως μέντορας, μέρος της δουλειάς μου είναι να τους βοηθήσω να σκεφτούν μόνοι τους, γιατί «Η εκπαίδευση είναι η πρακτική της ελευθερίας» [Bell Hooks]. Αναγνωρίζετε ότι υπάρχουν κοινά πράγματα, ενώ ενθαρρύνετε απαλά τις διαφορές.

Μέντορας και καθοδηγούμενος επιλέγουν ο ένας τον άλλον.

Μερικές φορές διάλεγα μέντορα αλλά εκείνος με απέρριπτε. Κατά κάποιο τρόπο είναι σαν μια ρομαντική σχέση – το ένα άτομο ξεκινά, το ένα επιδιώκει το άλλο, υπάρχει μια αμοιβαία συμφωνία – και η μετάδοση εμπειρίας και γνώσης συμβαίνει. Και πάλι, αισθάνομαι ότι είναι σημαντικό να έχετε μέντορες, γιατί πρέπει να έχετε καλλιτεχνικούς, πνευματικούς και ηθικούς διαλόγους. Κάποτε, σκέφτηκα ότι βρήκα τον αληθινό μου μέντορα: έναν από τους δασκάλους μπαλέτου μου στην Αργεντινή. Την ΑΓΑΠΗΣΑ. Αντέγραψα ακόμη και ορισμένες συμπεριφορές ή ορισμένες χειρονομίες που είχε. Ήταν υπέροχη. Ήταν μητέρα, είχε δύο παιδιά και είχε επίσης μια επιτυχημένη διεθνή καριέρα ως χορεύτρια. Ήταν τόσο κομψή, τόσο επαγγελματίας. Απλώς την αγάπησα. Μέχρι δηλαδή να αρχίσω να χορογραφώ. Ήμουν δεκαέξι χρονών και άρχισα να χορογραφώ αυτό το ένα κομμάτι που υποτίθεται ότι θα παρουσιαζόταν σε κάποιο φεστιβάλ. Την κάλεσα σε μια από τις πρόβες μου και δεν της άρεσε αυτό που είδε.

Είπε, «εδώ δεν υπάρχει δημοκρατία. Αν θέλεις να παρουσιάσεις αυτό το κομμάτι για το φεστιβάλ, δεν σου επιτρέπω πια να συμμετέχεις την ομάδα μου». Για μένα ήταν πραγματικά δύσκολο να το ζήσω αυτό γιατί τη θαύμαζα τόσο πολύ. Αλλά μετά κατάλαβα ότι αυτή η ομιλία προήλθε περισσότερο από τη ζήλια γιατί άρχισα να ανοίγω τα φτερά μου. Έτσι, παρόλο που τη θαύμαζα πολύ, δεν επέστρεψα ποτέ για να παρακολουθήσω τα μαθήματα της ή να χορέψω στην ομάδα της. Σταμάτησα να χορεύω για εκείνη. Ένιωσα ότι δεν ήταν η κατάλληλη μέντορας για μένα πια γιατί δεν με ενθάρρυνε να βρω τη δική μου φωνή ως χορογράφος. Είμαι πολύ ευγνώμων για όλα τα τεχνικά μαθήματα και τις γνώσεις που μου έδωσε, αλλά όχι για τις καλλιτεχνικές ή επαγγελματικές πτυχές. Η ζήλια που εξέφρασε και οι αγωνιστικές της ορμές την έκαναν να πει αυτό που είπε και αυτό μας χώρισε.

Ένας καλός δάσκαλος είναι και ένας εξαιρετικός μαθητής. Το να διδάσκεις σημαίνει να είσαι αληθινός με τον εαυτό σου, να αναγνωρίζεις τις πιο σκοτεινές γωνιές και τις πιο φωτεινές σου στιγμές. Η διδασκαλία απαιτεί συνεχή εσωτερική ανάπτυξη, δίψα για ανάπτυξη, βελτίωση, ανάπτυξη και εξέλιξη. Ένας καλός μέντορας είναι ένα αιώνιο στήριγμα, ένα σημείο αναφοράς.

Το να βρείτε έναν μέντορα που είναι κατάλληλος για εσάς σημαίνει να τον βλέπετε ως ένα είδος καθρέφτη του μελλοντικού σας εαυτού. Προβάλλετε τον εαυτό σας πάνω του ή εξιδανικεύετε τον μελλοντικό σας εαυτό; Ισως. Αλλά το να είστε με τον κατάλληλο μέντορα θα σας βοηθήσει να αγκαλιάσετε αυτό που πραγματικά είστε και να ανθίσετε τις δυνατότητές σας. Πολλοί από τους καθοδηγητές μου αυτά τα χρόνια μου λένε ότι μαθαίνουν ταυτόχρονα πώς να είναι καλλιτέχνες, βλέποντας τον εαυτό τους να αντικατοπτρίζεται στις καθημερινές μου επιλογές.

Η πανδημία επιβεβαίωσε ότι πρέπει να προσαρμοστώ, να αναπτυχθώ και να σκέφτομαι επαναστατικά! Η διαδικτυακή διδασκαλία με κάνει να δημιουργήσω νέες μεθοδολογίες και αυτό είναι αναζωογονητικό για μένα μετά από 30 χρόνια διδασκαλίας.

Διδάσκοντας διαδικτυακά από τον Μάρτιο του 2020, έχω παρατηρήσει τους μαθητές να αναπτύσσουν την εστίαση, τη δέσμευση και τον ενθουσιασμό τους, αλλά δεν αισθάνονται όλοι οι μαθητές αφοσιωμένοι στην διαδικτυακή διδασκαλία. Η τόση απομόνωση έκανε μερικούς από αυτούς να νιώθουν αποκομμένοι από το σώμα τους και χαμένοι. Γι' αυτό κατάλαβα πως χρειάζεται να αλλάξω τις μεθοδολογίες μου.

Ανάλογα με το περιεχόμενο, είτε αλλάζω τις ώρες των μαθημάτων για να είναι μικρότερες, είτε απλώς συναντιέμαι μία φορά την εβδομάδα για μεγαλύτερες περιόδους για να αποφύγω την κούραση του ZOOM. Η αλλαγή του ρυθμού της τάξης, της διαχείρισης του χρόνου, του περιεχομένου και των πηγών έμπνευσης βοηθά τους μαθητές να διατηρηθούν αφοσιωμένοι. Τους στέλνω πολλούς συνδέσμους για άρθρα στο διαδίκτυο, άρθρα και βίντεο για να τα δουν μόνοι τους, να ερευνήσουν και να μελετήσουν. Έτσι μέσω της κριτικής σκέψης, τους καθοδηγώ σε διάλογο και συζητήσεις για τα θέματα για να ενδυναμώσω τους μαθητές, να δημιουργήσω κοινότητα και συντροφικότητα. Ανακάλυψα ότι κατά τη διάρκεια αυτής της πανδημίας, όλοι μοιραζόμαστε την ευαλωτότητά μας, τους ιδιωτικούς μας χώρους και την τέχνη μας με έναν βαθύτερο τρόπο! Ήθελαν όχι μόνο να λάβουν ενθάρρυνση και να μπορέσουν να βελτιωθούν τεχνικά και καλλιτεχνικά κατά τη διάρκεια αυτής της πανδημίας, αλλά και να ανήκουν σε έναν διαδικτυακό κόμβο/εικονικό χώρο και να περνούν ποιοτικό χρόνο όπου οι καλλιτέχνες συναντώνται, συνδέονται, ανταλλάσσουν και συνεργάζονται.

Τον Ιούνιο του 2020, αφού διαπίστωσα τις ανάγκες μαθητών και χορευτών που ζητούσαν προσωπική καθοδήγηση, δημιούργησα δύο προγράμματα ONLINE:

The Online Choreographic Mentorship Workshops και το 1-ON-1 Choreographic Mentorship.

Γιατί να είμαι διαθέσιμος για να γίνω μέντορας;

Γιατί όταν αγαπάς τόσο πολύ αυτό που κάνεις, θέλεις να το μοιραστείς. Επίσης, επειδή έλαβα τόση αγάπη και φροντίδα ως καθοδηγούμενος, νιώθω την ευθύνη να τα δώσω πίσω στην επόμενη γενιά χορευτών, χορογράφων και δασκάλων. Θέλω να φτιάξω ένα καλύτερο μέλλον για όλους και να βοηθήσω να γίνει μια καλύτερη κοινότητα. Ο χορός, για μένα, είναι μια ένωση ενός ανθρώπου με το εσωτερικό του. Είναι μια επικοινωνία με τον εαυτό σου, με τους άλλους, με το περιβάλλον και με τη ζωή.

 

Μετάφραση - Προσαρμογή: Κώστας Βασιλιάγος


- * Η Anabella Lenzu κατάγεται από την Αργεντινή. Είναι Χορογράφος, χορεύτρια και συγγραφέας.

- Διαβάστε το πλήρες βιογραφικό της ΕΔΩ

- Πηγή

 

 

Read 193 times Last modified on Τρίτη, 26 Οκτωβρίου 2021 18:34

Follow Us