Για περισσότερο από έναν αιώνα, τα ανδρικά παπούτσια μπαλέτου παρέμεναν σχεδόν αμετάβλητα. Μια λεπτή, επίπεδη σόλα, ελάχιστη προστασία και μια παράδοση που ήθελε τους χορευτές να υπομένουν τον πόνο ως αναπόσπαστο κομμάτι της τέχνης τους. Μέχρι που ένας πρώτος χορευτής είπε «φτάνει».
Ο Seth Orza, επί σειρά ετών μέλος του New York City Ballet και αργότερα πρώτος χορευτής στο Pacific Northwest Ballet, δεν είχε σκοπό να γίνει επαναστάτης. Απλώς πονούσε. Η πελματιαία απονευρωσίτιδα που εμφάνισε το 2005 τον ανάγκαζε να ψάχνει στα φαρμακεία για οποιαδήποτε επένδυση θα μπορούσε να απαλύνει τις μαχαιριές στα πέλματά του. Δύο χρόνια αργότερα, με το ντεμπούτο του ως Ρωμαίος προ των πυλών, το σώμα του είχε πια φτάσει στα όριά του: «Το σώμα μου έλεγε, όχι άλλο».
Η ιστορία του θα μπορούσε να είχε τελειώσει εκεί. Αντίθετα, έμελλε να γίνει η απαρχή μιας από τις σημαντικότερες αλλαγές στην ιστορία του ανδρικού μπαλέτου.
Η σιωπή ενός αιώνα
«Τα ανδρικά παπούτσια μπαλέτου δεν έχουν αλλάξει πολύ από τον 19ο αιώνα», εξηγεί ο Daniel Wong, διευθυντής του τμήματος υποδημάτων του City Ballet. Η μοναδική σημαντική καινοτομία των τελευταίων δεκαετιών ήταν η χωριστή σόλα, που αναδεικνύει την καμάρα του ποδιού, και ο ελαστικός καμβάς.
Το αποτέλεσμα, όμως, ήταν παπούτσια που, όπως περιγράφει ο Orza, «είναι σαν κάλτσα. Δεν υπάρχει αντίσταση. Δεν υπάρχει τίποτα για τον χορευτή». Και για έναν ελίτ αθλητή που καλείται να εκτελεί άλματα και περιστροφές, η προστασία περιοριζόταν σε ό,τι αυτοσχέδιο μαξιλαράκι μπορούσε να κολλήσει ο ίδιος στη σόλα.
Όταν το εσωτερικό τακούνι που τον ανακούφιζε σταμάτησε να παράγεται, ο Orza βρέθηκε μπροστά σε ένα κενό. Κανείς δεν κατασκεύαζε αυτό που είχε ανάγκη. Έτσι, πήρε την απόφαση που άλλαξε τα πάντα: θα το έφτιαχνε μόνος του.
14 χρόνια δοκιμών, λάθους και επιμονής
«Ποιος είμαι εγώ για να αλλάξω κάτι που υπάρχει εδώ και πάνω από έναν αιώνα;», αναρωτιόταν. Η απάντηση ήρθε μέσα από 14 χρόνια επίπονης προσπάθειας. Το αποτέλεσμα; Το Orza Pro, ένα παπούτσι που ενσωματώνει τεχνολογία απορρόφησης κραδασμών από αθλητικά υποδήματα.
Η διαφορά είναι εμφανής ακόμα και με μια ματιά: τα Orza διαθέτουν ενσωματωμένη στήριξη στη φτέρνα και στρώσεις αφρού που προστατεύουν το μετατάρσιο. Μια μικρή, σχεδόν ανεπαίσθητη ανύψωση στη σόλα επιτρέπει στους χορευτές να διατηρούν το πέλμα στο πάτωμα κατά τα πλιέ, χωρίς να σηκώνουν αναγκαστικά τη φτέρνα.
«Αυτό τα κάνει πιο σταθερά και ασφαλή», λέει ο Orza. «Όλα όσα θα ήθελα ως χορευτής».
Η αλλαγή που ήρθε μέσα από το σώμα
Η Miriam Miller, πρώτη χορεύτρια του City Ballet, άρχισε να φοράει Orza για να αντιμετωπίσει χρόνια τενοντίτιδα. Η διαφορά δεν ήταν μόνο στην ανακούφιση από τον πόνο. Ήταν βαθύτερη.
«Μπορώ να κρατήσω τη σόλα του παπουτσιού στο πάτωμα επειδή έχει μια μικρή ανύψωση», εξηγεί. «Έτσι, νομίζω ότι έχω αποκτήσει δύναμη με διαφορετικό τρόπο για να κάνω πλιέ και πόιντ, χωρίς να χρησιμοποιώ συνεχώς τον μυ της γάμπας μου».
Η αλλαγή αυτή την οδήγησε να χρησιμοποιεί τους μεγαλύτερους μύες —γλουτούς, οπίσθιους μηριαίους, τετρακέφαλους— πιο αποτελεσματικά. Το άλμα της απέκτησε μεγαλύτερη δύναμη, τα πόδια της περισσότερη ελαφρότητα. Η τεχνολογία δεν είχε έρθει απλώς να απαλύνει τον πόνο, αλλά να βελτιστοποιήσει την ίδια την τεχνική.
Το ερώτημα της παράδοσης: «Γιατί να το φτιάξουμε αν δεν είναι χαλασμένο;»
Φυσικά, η αλλαγή δεν έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από όλους. Ο David Wilkenfeld, δημιουργικός διευθυντής της Bloch —μιας από τις μεγαλύτερες εταιρείες κατασκευής υποδημάτων χορού— θέτει το ερώτημα που κυριαρχεί στον κλάδο: «Γιατί να το φτιάξουμε αν δεν είναι χαλασμένο;»
Η απάντηση του Orza είναι απλή: ήταν χαλασμένο. Το σώμα του τού το φώναζε. Και η επιτυχία του εγχειρήματός του αποδεικνύει ότι δεν ήταν ο μόνος.
Παρά τις αρχικές επιφυλάξεις, η ίδια η Bloch αναπτύσσει πλέον ένα παπούτσι μπαλέτου με υποστήριξη στη φτέρνα, ενώ το Orza κερδίζει συνεχώς έδαφος. Το School of American Ballet, το National Ballet School του Καναδά και το English National Ballet School το έχουν υιοθετήσει, με περίπου 80 χορευτές μόνο στο Λονδίνο να χορεύουν πλέον με Orza.
Μια επανάσταση στα 69 δολάρια
Τα Orza είναι ακριβότερα από τα παραδοσιακά παπούτσια —69 δολάρια η πιο πρόσφατη έκδοση 2.0, έναντι 20-50 δολαρίων των συμβατικών— και κυκλοφορούν σε πέντε αποχρώσεις. Δεν είναι όμως μόνο για επαγγελματίες. Ο Orza, μαζί με τη σύζυγό του Sarah, πρώην διευθύντρια του Pacific Northwest Ballet, σχεδιάζει ήδη παιδικά παπούτσια για ηλικίες 3 έως 9 ετών, στοχεύοντας παράλληλα και στον αυξανόμενο αριθμό ενηλίκων που ασχολούνται ερασιτεχνικά με το μπαλέτο.
Το τέλος της εμμονής
«Ως χορευτής, ήμουν πολύ πεισματάρης», παραδέχεται ο Orza. «Δοκίμασα τα πάντα, αλλά πάντα επέστρεφα σε αυτά με τα οποία είχα ξεκινήσει. Και αυτό είναι το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε: η εμμονή του χορού».
Σήμερα, αυτή η εμμονή υποχωρεί. Όχι γιατί κάποιος αποφάσισε ότι η παράδοση δεν έχει αξία, αλλά γιατί ένας χορευτής αρνήθηκε να αποδεχτεί ότι η ομορφιά της τέχνης του πρέπει να συνοδεύεται αναγκαστικά από πόνο. Σε έναν κόσμο όπου οι δρομείς έχουν δεκάδες επιλογές για την προστασία των ποδιών τους, οι χορευτές —που είναι ελίτ αθλητές εξίσου με καλλιτέχνες— απέκτησαν επιτέλους μία.
Και χρειάστηκαν μόνο 14 χρόνια, ένας πεισματάρης χορευτής και η απόφαση να αμφισβητήσει όσα θεωρούνταν δεδομένα για έναν αιώνα.
Κώστας Βασιλιάγκος
Με πληροφορίες από τους New York Times